Znaczenie art. 6 ust. 3 lit. e EKPC
Art. 6 ust. 3 lit. e EKPC gwarantuje oskarżonemu prawo do bezpłatnej pomocy tłumacza, jeżeli nie rozumie języka używanego w sądzie albo nim nie mówi. Przepis ten należy odczytywać łącznie z ogólnym prawem do rzetelnego procesu z art. 6 ust. 1 EKPC.
Prawo do tłumacza pełni funkcję instrumentalną wobec innych praw procesowych. Bez zrozumienia zarzutów, dowodów, pouczeń i przebiegu rozprawy oskarżony nie może skutecznie korzystać z prawa do obrony.
Standard konwencyjny nie ogranicza się do zapewnienia tłumacza w sensie formalnym. Chodzi o pomoc językową, która rzeczywiście umożliwia udział w postępowaniu.
Od bezpłatności do skuteczności tłumaczenia
W sprawie Luedicke, Belkacem and Koç przeciwko Niemcom szczególne znaczenie miała kwestia bezpłatności pomocy tłumacza. Prawo to nie może być iluzoryczne ani zależne od późniejszego obciążenia oskarżonego kosztami.
W kolejnych sprawach akcent przesuwał się z samego dostępu do tłumacza na skuteczność pomocy językowej. Pytanie nie brzmi wyłącznie, czy tłumacz był obecny, lecz czy oskarżony rzeczywiście rozumiał postępowanie.
Taki kierunek interpretacji pozwala widzieć prawo do tłumacza jako gwarancję efektywnego udziału w procesie, a nie jedynie jako element organizacji rozprawy.
Kamasinski, Hermi i zakres tłumaczenia
Sprawa Kamasinski przeciwko Austrii jest jednym z ważnych punktów odniesienia dla pytania o zakres tłumaczenia. Problem dotyczy tego, które elementy postępowania muszą być tłumaczone, aby oskarżony mógł realnie korzystać z praw procesowych.
Nie każde słowo wypowiedziane w toku postępowania musi być tłumaczone w identycznym zakresie. Jednak oskarżony musi rozumieć istotę sprawy, zarzuty, dowody i decyzje mające znaczenie dla obrony.
W sprawie Hermi przeciwko Włochom powraca pytanie o to, kiedy znajomość języka postępowania jest wystarczająca, a kiedy nadal konieczna jest pomoc tłumacza.
Vizgirda i obowiązek weryfikacji realnego rozumienia
Sprawa Vizgirda przeciwko Słowenii jest szczególnie ważna dla tezy, że organ procesowy nie powinien automatycznie zakładać, iż oskarżony rozumie język postępowania.
Sama bierna obecność oskarżonego albo fragmentaryczna znajomość języka nie wystarcza. Państwo musi dążyć do ustalenia, czy osoba rzeczywiście rozumie treść czynności procesowych.
To prowadzi do wniosku, że standard konwencyjny obejmuje nie tylko wyznaczenie tłumacza, ale także obowiązek kontroli, czy pomoc językowa jest rzeczywiście skuteczna.
Cuscani i aktywna rola sądu
W sprawie Cuscani przeciwko Zjednoczonemu Królestwu szczególne znaczenie ma rola sądu w zapewnieniu prawidłowej komunikacji z oskarżonym.
Sąd nie może całkowicie przerzucać odpowiedzialności za barierę językową na samego oskarżonego lub jego obrońcę. Jeżeli pojawia się uzasadniona wątpliwość co do rozumienia języka, organ powinien zareagować.
Prawo do tłumacza ma więc wymiar aktywny: państwo powinno stworzyć warunki do realnego udziału oskarżonego w postępowaniu.
Zakres zagadnienia
- art. 6 ust. 3 lit. e EKPC
- Europejski Trybunał Praw Człowieka
- prawo do tłumacza ETPC
- Luedicke Belkacem Koç
- Kamasinski przeciwko Austrii
- Vizgirda przeciwko Słowenii
- Cuscani przeciwko Zjednoczonemu Królestwu